Soms doet de gemeente Anderlecht leuke dingen voor de mensen. Dan huurt ze een groep professionele muurschilders in en laat een paar saaie muren veranderen in meesterwerkjes. Zo staat er bij de tramhalte aan de ingang van Kureghem begin 2025 ineens een serie schilderingen in blauw en oranje. Leuke en speelse werken met allerlei thema’s. Op het einde, bij de halte van de tram, wordt de serie afgesloten met drie werken, die mij tot nadenken stemmen.
In drie panelen, dus naar de regels van een traditioneel drieluik, is er op vlakken met een boogvormige bovenkant een opvallend verhaal te lezen. Het thema is al snel duidelijk: men kan de wereld van een andere kleur voorzien. Links is de wereld blauw, rechts is die oranje geworden. In het midden is het veranderproces zichtbaar, samen met de figuur die dit ter hand neemt. Ik geef toe, de kleurschakeringen sluiten naadloos aan bij de rest, maar het thema wordt ineens indringender. Misschien hebben de makers het heel onschuldig bedoeld, in de zin van: wij zijn als kunstenaard in staat om de wereld van vorm en kleur te voorzien, al naargelang het ons belieft. Maar een kijker kan er ook iets heel anders aan beleven, een gegeven dat je bijna iedere dag in de krant kan vinden: men kan de wereld inkleuren naar believen.
Opvallend in de eerste schildering is het dat een groepje mensen aan het tekenen is. Verder is er een computer afgebeeld en iemand neemt de telefoon aan. We zijn hier in de wereld van kunstenaars of mensen die een kunstzinnige opleiding volgen. De schildering is geheel in blauwe tinten gehouden. Hier draagt de kunst bij aan een wereld waarin mensen beeldend en verbeeldend in de werkelijkheid staan.
Op de tweede schildering is er een nieuwe figuur opgestaan. Hij lijkt te schilderen, tenminste hij pakt een roller en doopt die in een van de bussen verf. De wereld om hem heen is nog overwegend blauw, maar hij is ervan overtuigd dat die nu geheel oranje hoort te worden. Hij heeft voor de gelegenheid zijn oranje trui aangetrokken. De hemel in dit tafereel is al oranje gekleurd en niet, zoals we mogen aannemen, door een ondergaande zon. Het inkleuren is begonnen: we maken een blauwe wereld oranje. Dit is geen verbeelding of expressie, maar het manipuleren van de wereld zelf.
Op de derde tekening is alles oranje. Twee figuren op de voorgrond lijken met hun vingers te voelen of de wereld wel echt oranje is of dat die alleen maar een laagje verf heeft gekregen. Op de achtergrond is iemand nog bezig met een potlood een figuur te tekenen in (alweer) een poortachtige vorm. Hoe dan ook, er is plotseling een heel andere omgeving ontstaan. En tegelijk roept die wereld twijfels op. Alsof de toeschouwers zich moeten afvragen: “Is dit wel echt” of “In hoeverre kunnen we geloven wat we menen te zien”.
Het kan moeilijk missen: de wereld wordt soms ingekleurd door mensen die daar belang bij hebben. De berichten van alledag presenteren dat een blaadje. Neem nu, om te beginnen, een tamelijk extreem voorbeeld: de soevereinen. Ofwel: die mensen die zich onttrekken aan het land waarin ze wonen. Ze betalen geen belasting, geen huur, geen parkeerboetes, niets. Ze voelen zich onafhankelijk van het land, waarin ze vertoeven en waardoor ze naar hun gevoel gekoeioneerd worden. Het is krankjorum, maar ze bestaan echt. De staat is tiranniek, zij zijn normaal. Dat is leven in een ingekleurde wereld. Meestal loopt dat slecht voor hen af.
Of neem het Kremlin van Poetin. Dat beweert bij hoog en laag dat “de oorlog begonnen is door Oekraïne”. Volslagen waanzin, een ingekleurde wereld in het belang van de agressor. En dan Trump en zijn miljardairskliek, die er een wereld op nahouden van een ongehoord vooruitgangsgeloof in dienst van de rijken: er is geen klimaatproblematiek (tegen alle evidentie in), de belastingen kunnen omlaag omdat dat de economie aanjaagt, en dan vooral de rijken nog rijker maakt. Wetenschappers die anders vertellen worden benadeeld en ze sluizen (hopelijk op tijd) hun data door naar Europese datacentra, om die niet plotseling te verliezen. Noem het gewoon maar bij de naam: de wereld inkleuren in je eigen belang is het verkiezen van een leugen boven de waarheid. De uitspraak van een woordvoerder van president Trump over ‘alternative facts’ verraadt veel. Hier verkiest een president, een kiezerspubliek of een hele politieke partij een belang boven de waarheid. Het is niet alleen het verdraaien van de feiten, maar het ontkennen ervan. Men is niet meer uit op waarheid, dat inspannende en moeizame proces om zo dicht mogelijk naar de waarheid te kruipen. Integendeel: met verzint een waarheid die binnen een stramien van macht en belangen past.
Dat is anders dan de befaamde uitdrukking: “de wereld door een gekleurde bril bekijken”. Daarmee zeggen we dat er in onze opvattingen vaak persoonlijke ervaringen meespelen. Geen probleem. Ieder wordt in een bepaalde groepscultuur groot en dat laat bepaalde sporen na. Maar we zijn er samen garant voor dat een groep geen geïsoleerde groep wordt, die in een bubbel leeft. Het hele onderwijs is erop gericht dat we gevoelig blijven voor nieuwe feiten en nieuwe gewaarwordingen, ofwel kennis van zaken opbouwen waar die ontbreekt. Wie de wereld inkleurt naar believen leeft in een omgeving die zich niet langer laat bijsturen, noch controleren. De waarheid valt meestal ten prooi in een autoritair en weinig democratisch denkend regime. Zie Trump, Poetin, Wilders en zo heel wat autocraten die de wereld van tegenwoordig onveilig maken.
